بسم الله الرحمن الرحیم
عرض سلام و خدا قوت محضر یکایک شما برادران و خواهران عزیز. امیدوارم در هر جای این میهن عزیز که هستید، صحیح و سلامت باشید و در پناه اهل‌بیت علیهم‌السلام قرار داشته باشید. ان‌شاءالله خداوند توفیق روضه‌خوانی اباعبدالله الحسین علیه‌السلام و حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را به من و شما عطا کند؛ آن‌گونه که امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌پسندد.
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم.
یکی از موضوعات مهم در آموزش مداحی، شناخت نغمات و دستگاه‌های موسیقی ایرانی و استفاده درست از آن‌ها در دعاخوانی، روضه‌خوانی، نوحه‌خوانی و مدیحه‌خوانی است.
یکی از نغمه هایی که در این دوره با آن آشنا شدید، نغمه ماهور است. ماهور فوق‌العاده زیباست، اما به نظر من کاربرد آن در دعا و مناجات بسیار چشمگیر است.
برای نمونه، اگر متن دعای کمیل را در دستگاه ماهور اجرا کنیم، لطافت و حالت مناجات آن به‌خوبی خودش را نشان می‌دهد:
«اللهم إنی أسئلک برحمتک التی وسعت کل شیء و بقوتک التی قهرت بها کل شیء و خضع لها کل شیء و ذل لها کل شیء…»
در ادامه نیز گوشه‌های دیگر ماهور می‌توانند فضای دعا را تغییر دهند و به اجرای مداح کمک کنند تا دعا را با تنوع و احساس بیشتری ارائه کند.
بسیاری از مداحان نیز از ماهور استفاده کرده‌اند. برای مثال، حاج آقای سماواتی و حاج منصور از گوشه‌های مختلف این دستگاه بهره برده‌اند.
به همین دلیل است که در دوره جامع آموزش مداحی، ماهور را در ترم سوم و در بخش دعاخوانی آموزش می‌دهیم.
ماهور واقعاً برای دعا بسیار دلنشین است. حتی در مدیحه‌خوانی نیز می‌توان از آن استفاده کرد؛ با این حال، برای مدیحه‌خوانی، من شخصاً بیات اصفهان را بیشتر می‌پسندم.
بیات اصفهان ظرفیت بسیار خوبی برای اجرای مدیحه دارد. برای نمونه:
«قرآن گشودم آیه محشر بیاورم
می‌خواستم که سوره کوثر بیاورم
من کیستم ز فاطمه درّ درآورم
باید کسی شبیه پیمبر بیاورد»
در چنین فضایی، بیات اصفهان می‌تواند حالت مدیحه را به‌خوبی منتقل کند.
برای دعا نیز می‌توان دوباره به ماهور بازگشت:
«مولای یا مولا، أنت المولا و هل یرحم العبد إلا المولا»
مهربان خدا، تو مولای منی و من عبد و بنده تو هستم. اگر مولا به بنده‌اش رحم نکند، چه کسی می‌خواهد رحم کند؟
این دست و پا و تمام وجود ما امانت است و همین مضمون، با اجرای درست در ماهور، می‌تواند سوز و گداز بسیار زیبایی پیدا کند.
به همین دلیل، در دوره جامع، در ترم سوم و بخش دعاخوانی، ماهور را آموزش می‌دهیم تا هنرجو بتواند از این ظرفیت در دعا و مناجات استفاده کند.
ماهور فقط برای دعا کاربرد ندارد. در جلسات روضه نیز، به‌خصوص زمانی که فضای جلسه هنوز کاملاً روضه‌ای نشده است، می‌تواند بسیار کاربردی باشد.
این نغمه از فضای پایین شروع می‌کند و به‌تدریج جلسه را می‌سازد تا بتواند به یک اوج مناسب برسد.
در کنار ماهور، بیات اصفهان نیز برای مدیحه‌خوانی کاربرد زیادی دارد.
اما اگر بخواهیم وارد فضای روضه و شور شویم، دستگاه شور یکی از مهم‌ترین دستگاه‌هایی است که مداح باید با آن آشنا باشد.
در دستگاه شور، گوشه‌ها و نغمات متعددی وجود دارد که می‌توان از آن‌ها در مداحی استفاده کرد.
برای مثال، گوشه سلمک:
«حسین جانم، حسین جانم
حسین جان، حسین جانم
حسین جانم، حسین جان»
و سپس می‌توان به فضای دیگری وارد شد:
«حرم، عرش معلی، اباعبدالله»
یا در گوشه قرچه:
«زائر کرب و بلا حق شفاعت دارد
قطره در کوی تو دریا، عبدالله»
و در ادامه می‌توان به گوشه رضوی رفت:
«روزی گریه ما دست رباب افتاده
روزی گریه ما دست رباب افتاده
روضه‌خوان در دل صحرا»
این نغمه ها ظرفیت بسیار بالایی برای روضه‌خوانی دارند و می‌توانند به مداح کمک کنند تا اجرای خود را از نظر موسیقایی متنوع‌تر کند.
دستگاه شور اهمیت زیادی در موسیقی و مداحی دارد و چند آواز نیز از آن منشعب شده‌اند؛ از جمله:
بسیاری از این نغمه ها را ممکن است پیش از این شنیده باشید، اما برای اینکه بتوانید به‌صورت آگاهانه از آن‌ها استفاده کنید، به آموزش نیاز دارید.
برای مثال، آواز افشاری فضایی دارد که در ماه رمضان نیز نمونه‌هایی از کاربرد آن را می‌شنویم. وقتی این نغمه ها را وارد مداحی می‌کنیم، دیگر صرفاً بحث اجرای موسیقایی و چهچه‌زدن مطرح نیست؛ بلکه هدف، استفاده درست از نغمه برای انتقال مفهوم و حال مجلس است.
این نغمه ها در مناجات‌خوانی نیز کاربرد زیادی دارند.
در دوره جامع، در ترم چهارم و پنجم، وارد حوزه روضه‌خوانی می‌شویم و از ترکیب دستگاه شور و آواز دشتی استفاده می‌کنیم.
دشتی خودش یک آواز است و درآمد مشخصی دارد. یکی از فضاهایی که می‌توان از آن برای ورود به روضه استفاده کرد، نغمه هایی با حال‌وهوای دشتی است.
برای مثال:
«صد بار اگر شوم فدای تو یا حسین»
این فضای دشتی را می‌توان در ادامه با نغمات محلی نیز ترکیب کرد. به این شیوه، می‌توان از چیزی استفاده کرد که در آموزش موسیقی به آن مرکب‌خوانی گفته می‌شود؛ یعنی حرکت از یک دستگاه یا آواز به فضای موسیقایی دیگر.
در دوره جامع، برای روضه‌خوانی، از سه نغمه شور یعنی سلمک، قرچه و رضوی استفاده می‌کنیم که در روضه‌خوانی بسیار سوزناک هستند و سپس آن‌ها را به یکی از نغمات دشتی، مانند دشتی دشتستان، متصل می‌کنیم.
این ترکیب می‌تواند زمینه یک روضه بسیار زیبا و اثرگذار را فراهم کند.
گاهی تصور می‌شود برخی نغمه های محلی مانند «گلی گم کردم، می‌جویم او را» همان کلید اصلی دشتی هستند؛ در حالی که این فضا بیشتر در دسته نغمه های محلی دشتی قرار می‌گیرد و الزاماً درآمد اصلی دشتی نیست.
در ادامه می‌توان با انواع مختلف دشتی، از جمله:
آشنا شد.
حاج محمود کریمی نیز در ساخت برخی نوحه‌ها از چنین فضاهایی استفاده کرده است.
شناخت این نغمات به مداح کمک می‌کند تا بتواند هنگام اجرای نوحه و روضه، انتخاب‌های بیشتری داشته باشد و اجرای خود را از یکنواختی خارج کند.
یکی دیگر از دستگاه‌های فوق‌العاده زیبا، دستگاه همایون است.
همایون فضای باابهتی دارد و می‌تواند نسبتاً سریع به اوج برسد.
یکی از فضاهای آشنا در این دستگاه، با عبارت «یا علی» شناخته می‌شود و در برخی فضاهای مذهبی و حتی زورخانه‌ای نیز نمونه‌هایی از آن شنیده می‌شود.
در روضه نیز همایون می‌تواند بسیار زیبا باشد:
«صد بار اگر شوم فدای تو یا حسین
کاری نکرده‌ام برای تو یا حسین
شکر خدا که سجده به خاک تو می‌برم
در هر نماز رو به خدای تو یا حسین»
گوشه‌های دیگر همایون نیز می‌توانند فضای بسیار سوزناکی برای روضه ایجاد کنند:
«این روضه‌ها مسیر رسیدن به کربلاست
قربان ذکر راهگشای تو یا حسین»
وقتی با فضای روضه آشناتر می‌شویم، می‌توانیم همین نغمات را برای ساختن یک مسیر مناسب در روضه به کار ببریم.
برای مثال، در روضه حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام، می‌توان فضای روضه را به‌تدریج بالا برد و در نقطه اوج، به فضای مناسب مقتل و روضه رسید.
ممکن است هوش موسیقایی یک مداح قوی باشد و بتواند نغمات را به‌صورت ناخودآگاه اجرا کند، اما خودش نداند دقیقاً در چه دستگاه یا گوشه‌ای قرار دارد.
وقتی مداح به‌صورت خودآگاه با دستگاه‌ها و گوشه‌ها آشنا می‌شود، اتفاق مهمی رخ می‌دهد: می‌تواند گوشه‌های بیشتری یاد بگیرد و دارایی موسیقایی خود را افزایش دهد.
برای مثال، ممکن است روضه را به نقطه‌ای برسانید که نیاز به یک زمزمه داشته باشد. در اینجا اگر گوشه‌هایی مانند شوشتری را بشناسید، می‌توانید از آن استفاده کنید:
«جوانان بنی‌هاشم، بیا علی را بر در…»
به این ترتیب، هرچه نغمات بیشتری یاد بگیرید، امکان تنوع دادن به اجرای شما نیز بیشتر می‌شود.
از طرف دیگر، شناخت نغمات باعث می‌شود در موقعیت‌های مختلف بتوانید آگاهانه انتخاب کنید که از چه نغمه‌ای استفاده کنید.
ممکن است یک فرد مبتدی تصور کند که ابتدا باید تمام دستگاه‌ها و نغمات را یاد بگیرد و بعد وارد مداحی شود؛ اما مسیر آموزش می‌تواند مرحله‌به‌مرحله طراحی شود.
به همین دلیل، پیشنهاد ما برای افراد مبتدی، شرکت در دوره جامع آموزش مداحی است.
این دوره به شکلی طراحی شده که هنرجو از پایه شروع کند و به‌تدریج مهارت‌های مختلف مداحی را یاد بگیرد.
در ترم اول، صداسازی و زمزمه‌خوانی قرار گرفته است تا صدا اصلاح شود، سبک‌پذیری صدا افزایش پیدا کند و هوش موسیقایی هنرجو تقویت شود.
در ترم دوم، وارد نوحه‌خوانی می‌شوید و به‌تدریج با زمینه، شور، واحد و نوحه سنتی آشنا می‌شوید.
در ترم سوم، وارد دعاخوانی در دستگاه ماهور می‌شوید.
در ترم چهارم و پنجم، روضه‌خوانی در دستگاه شور و آواز دشتی آموزش داده می‌شود.
در ترم ششم نیز مدیحه‌خوانی در بیات اصفهان آموزش داده می‌شود.
این تفاوت مهمی است که در شیوه آموزشی مؤسسه معنا دنبال شده است: نغمات پیچیده، به شکلی ساده و مرحله‌به‌مرحله آموزش داده شوند.
دوره جامع شش‌ماهه است و در شش ترم برگزار می‌شود. هر ترم یک ماه زمان دارد و شامل هفت جلسه است.
ساختار دوره به این شکل است:
در ترم اول، روی پرورش صدا، صداسازی، زمزمه‌خوانی، سبک‌پذیری و تقویت هوش موسیقایی کار می‌شود.
در ترم دوم، هنرجو وارد نوحه‌خوانی می‌شود و با زمینه، شور، واحد و نوحه سنتی آشنا می‌شود.
در ترم سوم، دعاخوانی در دستگاه ماهور آموزش داده می‌شود و هنرجو یاد می‌گیرد یک دعای کامل را همراه با گریزهای مناجاتی اجرا کند.
در ترم چهارم و پنجم، آموزش روضه‌خوانی به‌صورت تخصصی دنبال می‌شود. دستگاه شور و نغمات دشتی در این بخش مورد استفاده قرار می‌گیرند.
هدف این است که هنرجو یاد بگیرد یک روضه را چگونه شروع کند، چگونه آن را به اوج برساند و چگونه به پایان برساند.
در ترم ششم، هنرجو با آواز بیات اصفهان آشنا می‌شود و یاد می‌گیرد یک مدیحه شاد، زیبا و فرحبخش اجرا کند.
بنابراین، کسی که در دوره جامع شرکت می‌کند، با سه فضای مهم موسیقایی یعنی ماهور، شور و بیات اصفهان آشنا می‌شود و در کنار آن با دشتی و دیگر نغمات مورد استفاده در مداحی نیز کار می‌کند.
آموزش صرفاً با مشاهده محتوای آموزشی تمام نمی‌شود. تمرین و دریافت بازخورد نقش بسیار مهمی در پیشرفت مداح دارد.
به همین دلیل، در دوره جامع امکان استفاده از پشتیبانی نیز وجود دارد.
با پشتیبانی، هنرجو قدم‌به‌قدم همراه استاد و پشتیبان پیش می‌رود. پشتیبان می‌تواند اشکالات مربوط به خواندن، صدا، مسائل موسیقایی و حتی نحوه اجرای مجلس را بررسی کند.
در این مسیر، هنرجو به‌صورت زنده با استاد در ارتباط است و می‌تواند سؤالات خود را مطرح کند.
هر هفته دو جلسه آنلاین نیز برگزار می‌شود و هنرجو در این جلسات اجرا می‌کند. همین تمرین و دریافت بازخورد باعث می‌شود پیشرفت خود را بهتر مشاهده کند.
دوره جامع برای افرادی طراحی شده که می‌خواهند مسیر مداحی را از پایه شروع کنند و به‌صورت مرحله‌ای پیش بروند.
حتی اگر فکر می‌کنید صدای خوبی ندارید یا هوش موسیقایی شما ضعیف است، این موضوع نباید مانع شروع آموزش شود.
بسیاری از افراد ممکن است در ابتدا تصور کنند برای مداحی استعداد کافی ندارند، اما با آموزش صحیح، تمرین و استمرار می‌توانند مهارت‌های لازم را به دست آورند.
در طول سال‌های فعالیت مؤسسه معنا و با همراهی بیش از ۲۰ هزار هنرجو در دوره‌های مختلف آموزشی، این مسیر بارها تجربه شده است.
یکی از سؤالاتی که مطرح می‌شود این است که آیا برای شروع یادگیری مداحی و روضه‌خوانی دیر شده است یا خیر.
تجربه نشان داده که سن به‌تنهایی نباید مانع یادگیری باشد.
حتی افرادی در سنین بالاتر نیز وارد این مسیر شده‌اند، آموزش دیده‌اند و به پیشرفت رسیده‌اند.
بنابراین اگر علاقه و اراده یادگیری دارید، می‌توانید مسیر خود را شروع کنید. حتی اگر در ابتدا هدف شما این نباشد که برای جمع بزرگی روضه بخوانید، یادگیری روضه‌خوانی برای خود انسان نیز می‌تواند ارزشمند باشد.
برای پیشرفت در مداحی، تمرین مستمر ضروری است.
پیشنهاد می‌شود حداقل روزی نیم ساعت برای تمرین وقت بگذارید.
در کنار تمرین، تکنیک‌های صداسازی و تنفس نیز اهمیت دارند. برای مثال، تکنیک تنفس سینی می‌تواند در کنترل نفس و جلوگیری از کم آوردن نفس هنگام خواندن مؤثر باشد.
اگر هنگام خواندن با مشکل جسمی مانند سرفه مواجه می‌شوید، ابتدا باید علت آن بررسی و در صورت نیاز توسط پزشک پیگیری شود.
برای مطالعه و پیدا کردن محتوای مناسب روضه و مدیحه، منابع مختلفی وجود دارد.
در حوزه روضه و مقتل می‌توان به نَفَس‌المهموم توجه کرد و برای مدیحه نیز می‌توان منابعی مانند نخل میثم را پیگیری کرد.
البته انتخاب متن مناسب، تنها بخشی از مسیر است و مداح باید بتواند متن را از نظر محتوا، ساختار، نغمه و شیوه اجرا نیز به‌درستی آماده کند.
دوره جامع آموزش مداحی در سه سطح مقدماتی، تکمیلی و پیشرفته طراحی شده است.
سطح مقدماتی برای افرادی است که می‌خواهند از صفر شروع کنند.
در این سطح، هنرجو به یک عمومیت و مهارت پایه در مداحی می‌رسد و می‌تواند:
این سطح شامل شش ترم و شش ماه آموزش است.
در سطح تکمیلی، علاوه بر مهارت‌های اجرایی، عمق محتوایی آموزش نیز بیشتر می‌شود.
مباحثی مانند مقتل‌شناسی، مقتل‌پژوهی و تدوین فیش روضه به آموزش‌ها اضافه می‌شوند.
افرادی که می‌خواهند مسیر خود را فراتر از سطح مقدماتی و تکمیلی ادامه دهند و به یک مداح با حوزه تأثیرگذاری بیشتر تبدیل شوند، وارد سطح پیشرفته می‌شوند.
در این سطح، هم مهارت‌های اجرایی و هم محتوایی با عمق بیشتری دنبال می‌شوند.
موضوعاتی مانند مقتل‌پژوهی، فیش روضه، صداسازی و انواع نغمات مورد استفاده در روضه‌خوانی در این مسیر اهمیت ویژه‌ای دارند.
برای نوجوانان نیز دوره جامع جداگانه‌ای طراحی شده است.
تمرکز دوره نوجوانان بیشتر بر نوحه‌خوانی و مهارت‌هایی مانند:
است و این دوره در چهار ترم طراحی شده است.
افرادی که درباره دوره ویژه نوجوانان سؤال دارند می‌توانند از طریق ادمین‌های مؤسسه معنا اطلاعات کامل‌تری دریافت کنند.
برای اینکه مسائل مالی مانع یادگیری علاقه‌مندان نشود، امکان پرداخت مرحله‌ای و قسطی برای دوره جامع در نظر گرفته شده است.
دوره‌های مختلف به‌صورت جداگانه هزینه‌هایی دارند؛ برای مثال، دوره زمزمه‌خوانی، نوحه‌خوانی، دعاخوانی و روضه‌خوانی هرکدام هزینه جداگانه‌ای دارند.
به همین دلیل، دوره جامع به‌صورت یک مجموعه کامل ارائه شده تا هنرجو بتواند مسیر آموزشی خود را به‌صورت منسجم‌تر دنبال کند.
برای دوره جامع همراه با پشتیبانی، امکان پرداخت شش‌ماهه و ماهانه نیز در نظر گرفته شده است.
همچنین افرادی که فقط محتوای آموزشی را می‌خواهند، می‌توانند بسته آفلاین را تهیه کنند و تمرین‌های آن را به‌صورت مستقل انجام دهند.
روضه‌خوانی صرفاً یک استعداد ذاتی نیست.
روضه‌خوانی یک مهارت است که با اخلاص، مسیر آموزشی حرفه‌ای، استمرار و تمرین می‌توان آن را یاد گرفت.
ممکن است بسیاری از افراد در یک جلسه روضه، صدای یک مداح را بشنوند و با خودشان بگویند:
ای کاش من هم صدای خوبی داشتم؛
ای کاش من هم بلد بودم؛
ای کاش من هم می‌توانستم برای امام حسین علیه‌السلام روضه بخوانم.
گاهی نیز فرد چند بار شروع می‌کند اما نمی‌داند از کجا باید ادامه دهد، چه چیزی را آموزش ببیند یا چگونه تمرین کند و در نهایت تصور می‌کند استعداد لازم را ندارد.
اما مسیر یادگیری می‌تواند از صفر شروع شود.
اگر فرد واقعاً بخواهد روضه‌خوانی را یاد بگیرد، باید یک مسیر مشخص داشته باشد؛ از صداسازی و زمزمه‌خوانی گرفته تا نوحه‌خوانی، دعاخوانی، شناخت دستگاه‌ها، روضه‌خوانی و مدیحه‌خوانی.
اگر هدف شما این است که روضه‌خوانی و مداحی را به‌صورت اصولی یاد بگیرید، مهم‌ترین نکته این است که مسیر آموزش را مرحله‌به‌مرحله طی کنید.
در دوره جامع آموزش مداحی معنا، این مسیر از صداسازی و زمزمه‌خوانی آغاز می‌شود، سپس به نوحه‌خوانی، دعاخوانی در دستگاه ماهور، روضه‌خوانی در شور و دشتی و در نهایت مدیحه‌خوانی در بیات اصفهان می‌رسد.
در کنار آموزش نغمات و دستگاه‌ها، موضوعاتی مانند صداسازی، تنفس، مقتل‌شناسی، مقتل‌پژوهی، فیش روضه و مهارت‌های اجرایی نیز اهمیت دارند.
اگر اراده، زمان کافی برای تمرین و استمرار داشته باشید، می‌توانید این مسیر را از پایه آغاز کنید و قدم‌به‌قدم مهارت‌های لازم برای روضه‌خوانی و مداحی را به دست آورید.
با معنا و ممارست، روضه‌خوان شدن شدنی است.
روش دریافت کد تایید
